COVID-19 SALGINININ EKONOMİK VE SOSYAL HAYATA ETKİLERİNİN AZALTILMASI HAKKINDA KANUN İLE BAZI KANUNLARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN İLE İŞ HUKUKU ALANINDA GETİRİLEN DÜZENLEMELER

COVID-19 salgının etkilerinin azaltılması ve önlenmesi bakımından birçok ülkede olduğu gibi ülkemizde de sosyal ve ekonomik hayata ilişkin bazı önlemler alınmaktadır. Bu doğrultuda COVID-19 tedbirleri kapsamında hazırlanan 7244 Sayılı COVID-19 Salgınının Ekonomik ve Sosyal Hayata Etkilerinin Azaltılması Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ("Torba Kanun"), 17 Nisan 2020 tarihli ve 31102 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak, 17 Nisan 2020 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Torba Kanun ile getirilen düzenleme ve yeniliklerden bazıları iş hukuku alanında önemli değişiklikleri de beraberinde getirmiştir.

Söz konusu düzenlemelerin bir bölümüne aşağıda yer verilmektedir.

1.İşten Çıkarmaların Sınırlandırılması (Fesih Yasağı)

Torba Kanun ile getirilen en önemli ve dikkat çekici değişikliklerden birinin işveren için öngörülen fesih yasağı olduğu hususu tartışmasızdır

İstihdamın korunması amacıyla getirilen bu yasak ile 4857 sayılı İş Kanununa eklenen “geçici istihdam güvencesi” başlıklı geçici madde uyarınca, İş Kanunu kapsamında olan veya olmayan her türlü iş veya hizmet sözleşmesinin, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 3 (üç) ay süreyle, 25. maddenin birinci fıkrasının (II) numaralı bendinde ve diğer kanunların ilgili hükümlerinde yer alan ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzeri sebepler dışında işveren tarafından feshedilmesi engellenmiştir.

İşveren veya işveren vekilinin yasak süresince fesih yoluna başvurması halinde, fesih geçersiz olacak ve sözleşmesi feshedilen her çalışan için fesih tarihindeki aylık brüt asgari ücret tutarında idari para cezası ödenecektir.

Bahsi geçen fesih yasağının Torba Kanun'un yürürlük tarihinden itibaren 3 (üç) ay süreyle uygulanacağı hüküm altına alınmış olmakla beraber, Cumhurbaşkanı'na bu süreyi 6 (altı) aya kadar uzatma yetkisi tanınmıştır. Nitekim 30.06.2020 tarihli ve 31171 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan, 2707 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı ile işten çıkarma yasağının süresi bir ay uzatılmıştır.

2.Ücretsiz İzin

İş hukukunda temel kural ücretsiz izin talebinin çalışandan gelmesi ve her halükârda ücretsiz iznin yalnızca çalışanın rızasının varlığı halinde kullandırılabilmesidir.

Bununla birlikte, mevcut durumda getirilen işten çıkarma/fesih yasağının işverene ağır bir yükümlülük getirdiği dikkate alınmış ve Torba Kanun ile Fesih Yasağı Süresi boyunca işverene tek taraflı olarak çalışanı tamamen veya kısmen ücretsiz izne çıkarma hakkı tanınmıştır. Söz konusu yasal hak kullanıldığı takdirde, çalışanların bu uygulama kapsamında haklı nedenle fesih hakkı bulunmamaktadır.

3.Nakdi Ücret Desteği

Torba Kanun düzenlemesi uyarınca;
- Ücretsiz izne ayrılan ve kısa çalışma ödeneğinden yararlanamayan çalışanlar ile
- 15 Mart'tan sonra iş sözleşmesi feshedilen (İşsizlik Sigortası Kanunu madde 51 kapsamında) ve işsizlik ödeneğinden yararlanamayan çalışanlara,

Fesih Yasağı Süresi'ni geçmemek üzere ücretsiz izinde oldukları veya işsiz kaldıkları süre boyunca İşsizlik Sigortası Fonundan günlük 39,24 TL nakdi ücret desteği sağlanacaktır.

İşçilerin bu destekten yararlanması, herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan yaşlılık aylığı almamaları koşuluna bağlanmıştır. Söz konusu destekten damga vergisi dışında hiçbir kesinti yapılmayacaktır. Ödenekten yararlanan, ancak genel sağlık sigortası kapsamına girmeyen çalışanlar genel sağlık sigortalısı sayılacak ve genel sağlık sigortasına ilişkin primleri İşsizlik Sigortası Fonundan karşılanacaktır.

Yukarıdaki düzenleme çerçevesinde ücretsiz izne ayrılarak nakdi ücret desteğinden yararlanan işçinin fiilen çalıştırıldığının tespiti halinde işverene, bu şekilde çalıştırılan her işçi ve çalıştırıldığı her ay için ayrı ayrı olmak üzere fiilin işlendiği tarihteki 4857 sayılı İş Kanunun 39. maddesince belirlenen aylık brüt asgari ücret tutarında çalışma ve iş kurumu il müdürlüklerince idari para cezası uygulanır ve ödenen nakdi ücret desteği ödeme tarihinden itibaren işleyecek kanuni faizi ile birlikte işverenden tahsil edilecektir.

4.Kısa Çalışma Başvurularının Değerlendirilmesi

26 Mart 2020 tarihinde yayımlanan 7226 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile, kısa çalışma uygulamasına ilişkin olarak ve COVID-19 dönemiyle sınırlı olmak üzere bazı düzenlemeler getirilmiş ve İŞKUR'a yapılacak kısa çalışma başvurularının 60 gün içerisinde sonuçlandırılacağı hüküm altına alınmıştı. Torba Kanun ile birlikte İŞKUR'un yapacağı uygunluk tespitleri bu süre sınırlamasının dışında bırakılmıştır.

5.Kısa Çalışma Ödemeleri

Mevcut düzenleme uyarınca, kısa çalışma ödeneğinin çalışana her ayın beşinde ödenmesi gerekmektedir. Başvuru sayısının fazlalığı nedeniyle, başvuru sonucunun öğrenilmesi zaman almakta olup, bu durum işverenler nezdinde tedirginlik yaratmaktadır. Torba Kanun'da bu konu gözetilmiş ve COVID-19 salgını nedeniyle yapılacak kısa çalışma başvurularında uygunluk tespitinin tamamlanmasının beklenmeyeceği ve işverenlerin beyanı doğrultusunda kısa çalışma ödemelerinin gerçekleştirileceği düzenlenmiştir. Bu doğrultuda işverenin hatalı bilgi ve/veya belge vermesi nedeniyle yapılan fazla ve yersiz ödemeler yasal faizi ile birlikte işverenden tahsil edilecektir.

6. Toplu İş Sözleşmelerinin Ertelenmesi

16 Nisan tarihinden itibaren, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu kapsamındaki yetki tespitlerinin verilmesi, toplu iş sözleşmelerinin yapılması, toplu iş uyuşmazlıklarının çözülmesi ile grev ve lokavta ilişkin süreler 3 (üç) ay uzatılmıştır. Cumhurbaşkanı bu süreyi 6 (altı) aya kadar uzatmaya yetkilidir.